Başarılı müzik imalcisi Cengiz Fazilet: “Şarkının mukadderatını yetenek değil, strateji belirliyor”

– Müzik kesiminde son durum nedir? Üretimci ve yönetici gözüyle baktığınızda yapılan işler sizce gereğince kıymet görüyor mu?

Müzik üretimi hiç olmadığı kadar süratli bir periyoda girdi. Tüm vakitlerde en fazla üretimin yapıldığı bir devirdeyiz. Müzik içeriklerine erişim ise hiç olmadığı kadar süratli ve kolay… Kullanıcılara abonelik yahut reklam takviyeli farklı seçenekler sunan platformlar sayesinde korsan neredeyse bitti diyebilirim.

Ancak bu sürat, kıymet algısını da yıpratmamalı. Dijitalde her şey interaktif ve saniyelik; bu da özensiz ve kalitesiz üretimlerin sayısının fazla olması ve yeni içeriklerde kalıcılığı engelliyor. Manipülatif, makus niyetli bot yorumlar ve beğenilerle yapılan karalamalar da emeği gölgeleyebiliyor. Tekrar de kaliteli işler hâlâ yolunu buluyor. Lakin artık yalnızca müzikal yetenek değil; dijital strateji, toplumsal medya farkındalığı ve zamanlama da bir müziğin bahtını belirliyor. Burada platformlara da büyük iş düşüyor. Yalnızca merak edildiği için ya da bir fenomenin akımıyla zoraki yürüyen içerikler ile özenilmiş düzgün müzikleri birebir torbada, algoritma havuzunda değerlendirmemeliler. Bu yüzden saçma sapan müzikler listelerin en ön sıralarında yerini alıyor. Aslında bu içerikler TikTok’ta görüntü üretmek için senkronizasyon olarak görüntüye döşenmiş müzikler olduğundan ve içerik üreten kişinin onlarca defa prova etabında içeriği üretmek için görüntüdeki müzikleri tekraren dinlemesi dinlenme olarak sayılmamalı. Sorun tam da burada.

“GARİP BİR MÜZİK HAKETMEDİĞİ HALDE ÜST SIRALARDA YER ALIYOR”

Şöyle anlatayım: TikTok’ta, çok da sevdiğim “Cellat, Nursema, Czn Burak” üzere; çok beğenilen, çok takipçili ve çok sayıda yeterli iş çıkaran fenomenler var. Örneğin, bu fenomen arkadaşlarımız bir şişeyi karşıt çevirme hareketini “challenge” yaptığında, altta çalan müzikle bunu yapar. Buna reklam lisanında senkronizasyon denir. Görüntü ve şarkıyı döşemek yani… Burada kıymetli olan müzik değil, şişeyi o fenomenin yaptığı üzere zıt çevirmektir. Fenomenin yüzbinlerce takipçisi bu hareketin birebirini yapmak için o şarkıyı platformlardan birinde tekraren dinleyerek prova yapar. Bu yüzden de müzik süratli bir biçimde üst çıkar. Siz de vakit zaman fark etmişsinizdir; garip bir müziğin hak etmediği halde üst sıralarda yer aldığını görürüz. Anlatmak istediğim tam da bu. Bu müzikler birebir havuzda algoritma ile yönetilmemeli. Şayet dijital müzik olmasa ve provalar sırasında müzikler kasetten, CD’den dinlenseydi; burada kullanılan müzikler dijital platformlarda bu kadar yükselmezdi.

– Spotify dinlenmeleri herkesin lisanında. Seçilen müzikler neye nazaran belirleniyor sizce? Bir üretimci olarak tüyonuz var mı?

Spotify üzere platformların algoritmaları epeyce kompleks yapıdadır. Algoritmalara verilen komutlar ve tüm yapı, daha fazla müzik dinletmek ve daha fazla kullanıcıyı premium abone yapmak üzerine kurgulanmıştır. Yalnızca Spotify yok. Ülkemizde Türk Telekom’un “Muud” isimli platformu, Turkcell’in “Fizy” isimli müzik platformu başta olmak üzere YouTube, YouTube Music, Apple Music, iTunes üzere platformlar da vardır. Hepsinin temel amacı daha çok dinleyici ve daha çok premium abone kazanmaktır. Bunun için teknolojinin verdiği tüm imkânlarla sistemlerini güncellerler. Yalnızca içeriklerin platformda olması yetmez; teknolojinin de vakte ve kullanıcı alışkanlıklarına nazaran yenilenmesi gerekir. Bu platformlar bunu yapıyor.

Daha çok dinlenmek için teklifim hem radyo ve TV üzere klâsik, hem de Instagram ve X üzere toplumsal medya platformlarının da içinde olduğu yeni medyanın tüm imkânlarının kullanılmasıdır. Yani dikkat çekmektir. Güzel bir müziğiniz varsa ve dikkat çekiyorsanız, önünüzde kimse duramaz. Yeni medyanın sunduğu tüm imkânları kullanarak dışarıdan trafikle tüm müzik platformlarında dikkat çekebilirsiniz. Zira tüm platformlar dışarıdan gelen trafiği önemser. Kendi içindeki ekosistemin dışından gelen trafik onlar için pahalıdır ve algoritmalar buna daha fazla kredi verir. Bunu öneririm.

Ayrıca, gereksiz uzun introlardan kaçmalıyız. Çünkü dinleyici alışkanlıklarında birinci 10 saniyelik tesir çok değerlidir. Kullanıcıyı birinci 10 saniyede ikna edemezseniz, dinleme olarak sayılmaz. Platform kurgularında ve yapay zekâ takviyeli teklif motorlarında sunulan içeriklerin kabul görerek dinlenmesi yüksek ihtimal olduğundan, editörlerin daha sonra yapacağı listelerde de değerli rol oynar. Tüyo vermektense şunu öneririm: Dinleyiciyi birinci anda yakalayacak bir yapım, playlist stratejisi ve promosyon dayanakları için sağlam bir üretimci takviyesi değerli bir kademedir, yolun yarısıdır. Lakin işin sırrı hâlâ “duyguda” zımnî. Bir his viral yolla bir anda milyonlara dokunabilir. Ki örnekleri çoktur. Lakin bu da kendi kendine olmaz; artta şuurlu ya da rastlantısal bir dokunuş kesinlikle vardır.

– Bu hususta birlikte çalıştığınız sanatkarlarda rahatsızlıklar oluyor mu?

Evet, bazen oluyor. Bilhassa radyolardaki çalma listelerinde muvaffakiyet yakalayan işler, algoritmalar tarafından görmezden gelindiğinde hayal kırıklığı yaşanabiliyor. Çok emek verildiği hâlde hakkını bulamamış işler, çok kıymetli olsalar da kâfi ölçüde görünür olmayabiliyor. O noktada biz devreye giriyoruz; platformlara bu durumu anlatıyoruz, onlara bilgileri sunuyoruz. Sanatkarlarımıza da tek bir platforma değil, tüm platformlara, klasik ve dijital medyanın tamamına yönelik üretimler yapmalarını; bir platforma odaklanmamalarını ve strateji manasında en doğrusu olduğunu söylüyoruz. Bu noktada yapımcıların şartsız olarak sanatkarın yanında olmaları kritik değere sahip. Şu da unutulmamalıdır ki, başta Spotify olmak üzere hiçbir platform kasıtlı olarak bir sanatkarın müziğini öne çıkarmamazlık yapmaz. Bu bir sistem eksikliği ya da editörün eksikliği olabilir. Platformlar kendilerini bu mevzuda devamlı güncellemeli; meslek birlikleri ve yapımcılarla bağlarını yüksek tutarak problemler oluştuğunda bunu tartışabilmeli. Çünkü bu adil çalışan sistemleri art tarafta bozmaya çalışan, makûs niyetli klonlama ve gibisi yazılımlarla manipüle eden yapılar da var. Bu yapıların varlığı hepiniz tarafından biliniyor. Fakat bu yapıların varlığı nedeniyle platformları da suçlamamalıyız. Bu tartışılmalı ve tedbirler alınmaya çalışılmalı. Hepimiz tıpkı gemideyiz ve ortak yarar düşünüldüğünde bu hepimizin sorunu olmalı.

Burada bağlantı kıymetli. Zati bizim üzere büyük üretimciler tüm platformlarla yüksek bağlantı kurmuş durumda. Son vakitlerde Spotify ile ilgili Rekabet Kurumu’nun yaptığı soruşturma ve Kültür Bakanlığı tarafından yapılan eleştirel değerlendirmeler, ortak yarar düşünüldüğünde süratlice çözülmesi gereken bahislerdir. Tarafların bu mevzuyu çözmek için uygun niyetli olarak çalıştığını da görüyorum. Bu hususta editörler hakkında sert tenkitleri olan biri olarak, şu andaki mevcut durumun ciddiyeti nedeniyle bu tenkitlerimi şimdilik bekletmeyi tercih ediyorum. Çünkü benim eleştirdiğim editöryal meseleler, Spotify üzere büyük bir platformun çok basitçe çözebileceği problemlerdir. Bunları çok fazla büyütmeden, kendi içimizde bölüm olarak kesinlikle çözebiliriz. Bu bir soruşturmadır ve herkesin başına gelebilir. Kıymetli olan; tüm sanatkarların ve içerik sahiplerinin bu platformdan ve global öbür platformlardan eşit kaidelerde faydalanmasıdır. Bu sağlandığında, ortada tartışılacak bir husus da kalmaz. Kimin çok düzgün olduğuna kullanıcı karar vermelidir.

“YAPAY ZEKAYA HAZIRLIKLI OLMALIYIZ”

-Plaktan YouTube’a, Spotify’a… Sırada sizce ne var?

Evet, çok hoş bir soru. Bizi neyin beklediğini az çok kestirebiliyorum. Yapay zekânın süratle öne çıktığı bu devirde, doğal ki kendimizi bu yeni sürece çevirmeliyiz. Zira artık yalnızca ses üretmiyoruz; tecrübe, his ve etkileşim de yaratıyoruz. Önümüzdeki devir; yapay zekâ ile müzik üretimi, yapay zekânın oluşturduğu yorumcular, süratli üretimler, 5 dakikada üretilen görüntü klipler, metaverse konserleri… Siz de görüyorsunuz; bunun örnekleri pilot olarak belirmeye başladı. Sanal sanatkarlar artık konuşulmuyor, yaşanıyor. Gelecek; yalnızca müziği değil, kıssayı ve kimliği birlikte sunan, gerçek ve sanal dünyalarda ilerleyecek. Üretim şirketleri olarak bundan korkmamalı; bilakis, bu yeni değişime de hazırlıklı olmalıyız.

“YENİ JENARASYON YETENEKLİ VE KORKUSUZ”

– Yeni çıkan müzisyenleri nasıl değerlendiriyorsunuz? Gelecek vaat ediyorlar mı sizce?

Yeni kuşak çok yaratıcı ve korkusuz. Üretimlerini birinci etapta yüksek kalitede üretemeseler de bu, birinci işleri için tolere edilebilir. Ancak sürdürülebilirlik için sırf takımlarla çalışmak, mümkünse bir üretimci ile ilerlemek teklifimdir. Şayet mesleklerini sahnede de düşünüyorlarsa, mutlaka bağımsız sanatçı olarak durmaktan uzaklaşmalılar. Mesleklerinin birinci basamaklarında bağımsız üretim yanlışsız olabilir, lakin konser ve gibisi büyük tertiplerle yol aldıklarında, yapımları farklı bir ünite yönetmeli. Dünyada da böyledir. Sanatkarlar 360 derece bütün işleri kendileri yapmazlar; iş ortaklarıyla çalışırlar. Bir menajerle çalışmak ne kadar olağansa ve zaruriyse, bir üretimci ya da prodüktörle çalışmak da o kadar değerlidir. Bu yolun inişleri ve çıkışları vardır. Uzun soluklu muvaffakiyet için grup ruhuyla çalışmak çok kıymetlidir, gaye olmalıdır.

– 30 yıl sonra tekrar üniversiteye gitmek cüret isteyen bir karar. Bu süreci nasıl yaşadınız?

1994’te Dokuz Eylül Üniversitesi’nden mezun olmuştum. Sayısız seminere katıldım, bugüne kadar yüzlerce yıldızla çalıştım. Yeni medyanın tüm irtibat kanallarını mesleğim için kullanırken, kendi kendime “Neden Yeni Medya ve İrtibat kısmına gidip orada ne var ne yok görmüyorum?” dedim. Birebir vakitte oradaki arkadaşlarımla da deneyimlerimi paylaşıp, bu bahiste kızlarıma ve çalışanlarıma örnek olmak istedim. Eski mezun olduğum için üniversite imtihanına tekrar girmem gerekiyordu. 30 yıl sonra tekrar üniversite imtihanına girip yüksek bir puan aldım. Bu bahiste en yeterli Türkçe eğitim veren üniversitenin Nişantaşı Üniversitesi olduğunu gördüm ve tek tercih olarak bu okulu ve bu kısmı seçtim. Bu kısmı %50 bursla kazandım. “Yeni Medya ve İletişim” maceram o denli başladı.

Dört yıl boyunca kimi vakit öğrenci oldum; kimi vakit sınıf arkadaşlarımla birlikte ders dinledim; kimi vakit hocalarımızın isteğiyle kürsüye çıkıp bölüm tecrübemi öğrenci arkadaşlarıma aktardım. Okulda seminerlere ve çalıştaylara da katıldım. Vakit zaman tüm okulda konuk konuşmacı olarak tecrübelerimi paylaştım. Hatta staj vakti o sıralarda oturan üç öğrenci arkadaşımız müzik şirketlerimizde staj yaptı. Bu staj projesine daha fazla öğrencinin katılabilmesi için yakın etrafımdaki ilgili şirketlere ve medya dalındaki dostlarıma da teklifte bulunacağım. Yaşımdan ve cüretimden ötürü mezuniyet merasiminde okul tarafından sahneye çağrılıp özel bir plaket almak, hayatımda unutamayacağım bir andı. Sahnede cübbeyi giyerken, yakından tanıdığım bir sanatkarın, Gripin’in solisti Birol Namoğlu’nun da orada olması farklı bir keyifti. Birbirimize sarıldık ve beraberce o anı kutladık. Hoş bir fotoğrafımız var, resmi ofisteki en hoş yere koyacağım.

Gençlere tavsiyem şu: Yaş mahzur değil. Merak, istek, istek ve hissiniz varsa, öğrenmenin ve üretmenin yaşı yoktur. Yüreğinizi toplayın, birinci adımı atın. Okul disiplini sizi esasen muvaffakiyete götürür. Derste dinlemiyorsanız da çabucak peşinden o dersi tekrar tekrar dinlemek, öğrenmek için kafidir. Sonrası zati gelir. Okul öğrenci mezun etmek ister fakat öğrencinin de uğraşı, heyecanı ve isteği değerlidir.

– Artık yalnızca müzik değil, kıssa de satıyor. Bir sanatçı yalnızca yetenekli olmasıyla öne çıkabilir mi?

Hayır, yetenek artık yalnızca başlangıç noktası. Hakikat müzik, yanlışsız vakit, hakikat grup, hakikat strateji ve yeni dünyaya uygun akılcı pazarlama bir ortada olmalı. Fakat üzerine bir öykü, yeni anlatacakları da varsa, olmalı ki kalabalıkta kaybolmasın. Dinleyici bazen içeriğin ve söyleyenin ruhuyla da bağ kurmak istiyor. Bu sonraki etap. Gerçek müziklerle; kim olduğunu, neyi savunduğunu, neyi anlatmak istediğini gerçek yansıtabilen sanatçı uzun ömürlü oluyor.

– Toplumsal medyanın tesiri üzerine ne düşünüyorsunuz? Bu alanda kırılma anı yaşadığınız oldu mu?

Kesinlikle! Toplumsal medya bugün müzik mesleğinin yapı taşlarından biri. Demin de bahsettiğim üzere toplumsal medya platformları dışarıdan trafik sağlayan mecralardır. Dışarıdan gelen trafik tetiklendiğinde, müzik platformu bunu çok önemseyerek teklif motorlarında daha fazla kıymetlendirir. Zira dinleyicilerin bu şarkıyı dışarıda çok konuştuğunu, çok sorguladığını ve bu yüzden de değerli olduğunu algılar. Algoritmalar bu formda çalışır. Birçok sanatkarımız ve arşivimdeki yüzlerce müzik TikTok’ta viral olarak büyük çıkış yaptı. Hatta bu ilgi, bu koşulların ve sanatkarların çok büyük başarılarla listelere girmesine ve reklam kampanyalarında yer almasına kadar gitti. Çalışma grubumda yalnızca toplumsal medya özelinde iş geliştiren arkadaşlarım var artık. Dijitalde yankı bulamayan yeni bir iş, fizikî dünyada da zayıf kalıyor. Ama klasik olmuş işler dışında, şirketimizde dijitalde çok fazla ilgi görmeyen lakin fizikî olarak çok fazla satan albümlerimiz de var. Bunları örnek gösterebilirim.

-Sizce bir müziğin vakitsiz olması neye bağlı? Bugünden geleceğe kalan işler hangileri olur?

Zamansızlık, hissin evrenselliğidir. Bir müzik şekliyle değil, hissiyle yaşar. Bugün hâlâ Tanju Okan, Ahmet Kaya, Ayten Alpman, Nilüfer dinliyorsak, nedeni sound değil, duygudur.

Teoman ve Gripin’in sözleri, Berkay’ın yorumu, Aydilge’nin ruhu, İkilem’in alternatif pop duruşu üniversaldir.

Bununla birlikte, yeniden şirketimizden çıkan albümleriyle Madrigal, Dedublüman, Deniz Tekin üzere genç arkadaşlarımızın yaptığı müzikler hala üst sıralarda rekorlar kırarak satmaya ve yerini muhafazaya devam etmektedir. Kimi müzikler, vaktin önüne geçmeyi başarıyor. Ve bu saydığım örneklerden de görüleceği üzere, hâlâ bu türlü yeni işler yapılıyor.

-YouTube’dan da müziklerin tutmasıyla ilgili neler söylemek istersiniz? TikTok’un tesiri ve dijital arşivin gücü hakkında ne düşünüyorsunuz?

Günümüzde bir müziğin başarısı sırf içeriğe ve yapıma değil, etrafında yaratılan tesire de bağlı. YouTube hâlâ tesirli bir mecra. TikTok üzere içerik üretilen ve bu içeriğin süratli tüketildiği platformların bugün satışları ve dinlenmeleri direkt etkilediği de bir gerçek. Lakin üstte bahsettiğim üzere, birtakım tedbirlerin de alınması gerekiyor. İçerik üretmek için kullanılan müziğin viral olması bizi keyifli etse de istikrarları altüst ediyor. Absürt bir müzik listenin en başına geçebiliyor. Bu da müzik dünyası için âlâ bir durum değil. Bu Türkiye’nin sorunu değil, artık dünyanın sorunu olmaya başladı. Bu hususta tedbir alması gerekenler, müzik platformlarının algoritmalarını yöneten mühendisler olmalıdır. Viral ve dinleyicinin kendi seçtiği listeleri ayırt eden algoritmik bir yapı kurulması, bu sorunun basitçe çözülmesini sağlar. Burada editörlere de çok iş düşüyor.

Dijital platformlardaki araçlar sayesinde ve gelişmiş arama motorları üzere yeniliklerle, büyük kütüphaneden yapay zekâ teklifleri ile tetiklenen yalnızca yeni müzikler değil; 80’ler, 90’lar, hatta daha eski işler de dijitalde tekrar keşfediliyor.

Avrupa Müzik olarak Türkiye’nin en büyük dijital arşivlerinden birine sahibiz. Bu arşiv, fizikî devirlerde ulaşamayan dinleyiciler için adeta bir hazine. Evvelden müzik marketlerde kısıtlı mecralarda yer bulamayan bu albümler ikinci baharını yaşıyor ve sonsuza kadar orada, ulaşılabilir olacaklar. Takımımızın bir kısmı bu arşivin dijitalleştirilmesi ve stratejik sunumu üzerine çalışıyor. Öteki kısmı ise her hafta çıkan yeni işler için kreatif planlamalar yapıyor.

Kardeşim Deniz Fazilet ile birlikte 30 yılı aşkın müddettir hem Türkiye’de hem de yurt dışında müzik yatırımlarına devam ediyoruz. Şirketlerimizi iki işveren olarak yönetiyoruz. Muvaffakiyetin sırrıysa birbirimizi çok âlâ tanımamız ve bağımsız aldığımız kararları sorgulamadan inançla uygulamamız.

Deniz Fazilet üzere bir kardeş ve ortağa sahip olduğum için ben de şirketimiz de çok şanslıyız.