Yıldız Teknik Üniversitesi Eğitim Fakültesi Rehberlik Ve Ruhsal Danışmanlık kısmı öğretim üyesi Prof. Dr. Seydi Ahmet Satıcı’nın öncülüğünde memleketler arası bir araştırma grubuyla yürütülen çalışmada, bireylerin yapay zekâya yönelik tavırları incelendi. Çalışma kapsamında tavırları gözlemlemesi amaçlanan Artificial Intelligence AttitudeScale-4 (AIAS-4) isimli ölçeğin Türkçe’ye uyarlaması ve geçerlilik çalışması yapıldı. Araştırma grubunda, Ulusal Savunma Üniversitesi’nden Dr. Sinan Okur, İstinye Üniversitesi’nden Fatma Betül Yılmaz ve ölçeğin orjinal geliştiricisi olan Norveç Bergen Üniversitesi’nden Dr. Simone Grassini de yer aldı.
DAHA EVVEL ÖLÇÜLMEDİ
“Yapay zekâ teknolojileri sıhhat, eğitim, iktisat, sanat ve daha birçok alanda giderek daha fazla yer buluyor” diyen Prof. Dr. Seydi Ahmet Satıcı araştırmayı şöyle anlattı:
“Toplumların bu süratli değişime nasıl yaklaştığını anlamak hem teknolojik ilerlemenin toplumsal ahenk süreci hem de bireylerin ruh sıhhati açısından kritik değer taşıyor. Lakin bugüne kadar, Türkiye’de bu tavırları kısa, pratik ve bilimsel geçerliliği yüksek bir ölçekle ölçmek mümkün değildi. Bu çalışma, memleketler arası geçerliliğe sahip AIAS-4 isimli ölçeğin Türk toplumuna uyarlanmasını sağlarken, birebir vakitte yapay zekâya yönelik tavırların kişilik özellikleri ve ruh sıhhati ile olan alakasını ortaya koyuyor. Böylelikle, yalnızca psikometrik bir katkı sunmadık. Birebir vakitte toplumun teknolojiye adaptasyonu ve kişisel ruhsal yansıları ortasında kıymetli köprüler kurduk.
İKİ BASAMAKLI ÇALIŞMA
Çalışmayı iki kademede yürüttük. Birinci evrede, ölçeğin Türkçeye uyarlama süreci, geçerlilik ve güvenirlik tahlillerini yaptık. İkinci evrede, AIAS-4’ün depresyon, korku, gerilim, mental yeterli oluş ve gelişme ruhsal değişkenlerle ve kişilik özellikleriyle alakalarını inceledik. Çalışmanın sonucunda AIAS-4’ün Türkçe uyarlamasının yüksek seviyede geçerli ve sağlam olduğunu tespit ettik. Ölçek hem bayanlar hem de erkekler için birebir ruhsal yapıyı ölçebiliyor. Başka yandan internet tavrı ve hayat doyumu ile manalı olumlu ilgiler gösteriyor. Yani, yapay zekâya yönelik olumlu tavırları; bireyin genel hayat memnuniyeti ve teknolojiye açıklığıyla alakalı.
RUH SIHHATİNİ DİREKT ETKİLİYOR
Çalışmanın başka bir sonucu ise kişilik özellikleri ile manalı bağlantılar gözleniyor. Açıklık, dışadönüklük ve sorumluluk üzere özellikler yapay zekâya daha olumlu bakışı yansıtırken; nevrotiklikile yapay zekâya yönelik olumsuz tavır ortasında negatif bir münasebete rastladık. Çalışmanın en dikkat cazip bulgularından biri, yapay zekâya yönelik olumlu tavrın, bireylerin ruh sıhhatini hem direkt hem de dolaylı yoldan etkilediğini göstermesi oldu. Şöyle ki, yapay zekâyı olumlu bir biçimde kıymetlendiren bireylerin depresyon, tasa ve gerilim seviyelerinin daha düşük olduğu görüldü. Bu daha düşük ruhsal problem seviyesi, kişinin kendini daha güzel hissetmesi, daha memnun, huzurlu ve üretken olmasıyla sonuçlanıyor. Yani yapay zekâya olumlu bakan bireyler, daha az ruhsal kahır yaşıyor ve bu da onların genel ruh sıhhatini olumlu istikamette etkiliyor.
ULUSLARARASI KATKI SAĞLIYOR
Ölçeğin Türkçeye kazandırılması, Türkiye’de bu alanda yapılacak tüm araştırmalar ve uygulamalar için sağlam bir temel niteliğinde. Çalışma sadece bir ölçek uyarlamasıyla hudutlu kalmadı, tıpkı vakitte yapay zekâya yönelik tavırların ruh sıhhatiyle olan bağlantısını de ortaya koydu. Yapay zekâya olumlu bakan bireylerin daha az depresyon, korku ve gerilim yaşadığı; ruhsal olarak daha güzel durumda olduğu saptıyor. Araştırma sonuçları, eğitimden sıhhate, ruhsal danışmanlıktan teknoloji siyasetlerine kadar birçok alanda uygulayıcılara yol gösterebilir. Toplumun teknolojiyle sağlıklı bir alaka kurabilmesi, lakin bu bağlantıyı anlamakla mümkün. Ayrıyeten, bu ölçek ve araştırma bulguları, gelecekte farklı kültürlerle yapılacak mukayeseli çalışmaların da önünü açıyor. Bu istikametiyle çalışma, yalnızca ulusal değil, birebir vakitte milletlerarası bir katkı sunuyor.”
